Seollal và Tết - hai cái Tết âm lịch, hai tâm hồn anh em

Có một buổi sáng trong năm mà cả Hàn Quốc lẫn Việt Nam cùng lặng đi theo một cách giống hệt nhau: đường phố thủ đô vắng tanh, tàu xe chật cứng người về quê, và trong mỗi căn bếp là mùi của những món ăn chỉ năm mới mới nấu. Đó là sáng mùng Một âm lịch. Người Hàn gọi là Seollal (설날), người Việt gọi là Tết Nguyên Đán - cùng một ngày, cùng một mặt trăng, nhưng mỗi dân tộc lại đón theo cách riêng. Đặt hai cái Tết cạnh nhau, ta thấy hai anh em sinh đôi: giống nhau đến lạ, mà cũng khác nhau đủ để thương.

Seollal - một bát canh, thêm một tuổi

Sáng Seollal, gia đình Hàn quây quần trong bộ hanbok (한복) rực rỡ để làm lễ cúng tổ tiên (차례) - bày biện mâm cỗ, rót rượu, cúi lạy tưởng nhớ ông bà. Sau đó là nghi thức được lũ trẻ mong nhất: sebae (세배), cúi lạy thật sâu trước người lớn để chúc năm mới, đổi lại là phong bao tiền mừng tuổi (세뱃돈) và một lời dặn dò.

Nhưng món không thể thiếu là tteokguk (떡국) - canh bánh gạo thái lát mỏng, nước dùng trong. Người Hàn có niềm tin đáng yêu: ăn xong một bát tteokguk là thêm một tuổi. Trẻ con háo hức xin bát thứ hai để "mau lớn", người già thì cười xua tay. (Thú vị là từ năm 2023 Hàn Quốc đã chính thức chuyển sang cách tính tuổi quốc tế, nhưng phong tục tteokguk vẫn nguyên vẹn như một biểu tượng.) Cả nhà chúc nhau câu kinh điển: 새해 복 많이 받으세요 - "Chúc năm mới nhận thật nhiều phúc lành".

Tết Việt - bánh chưng xanh và phong bao đỏ

Bên kia biển, người Việt đón Tết với một nhịp riêng. Trung tâm của mâm cỗ là bánh chưng - chiếc bánh vuông gói gạo nếp, đậu xanh, thịt lợn trong lá dong, luộc suốt đêm giao thừa. Nếu tteokguk màu trắng thanh đạm thì bánh chưng xanh thẫm, vuông vức như đất, đậm đà và no nê - một triết lý khác về cái ăn ngày Tết.

Người Việt cũng cúng gia tiên, cũng mặc đẹp, cũng chúc Tết và mừng tuổi. Trẻ con nhận lì xì trong phong bao đỏ may mắn - đúng tinh thần như sebaetdon của Hàn. Nhưng Tết Việt còn có những thứ rất riêng: cành hoa đào đỏ thắm ngoài Bắc, hoa mai vàng rực trong Nam, chợ hoa đông nghịt đêm cuối năm, và một mùa lễ kéo dài rộn ràng hơn hẳn - không gói gọn trong ba ngày như Hàn.

Soi vào nhau, thấy chung một gốc

Đặt hai cái Tết cạnh nhau, sự đối xứng hiện ra rõ mồn một:

• Tiền mừng tuổi: sebaetdon (세뱃돈) của Hàn và lì xì của Việt - cùng là phong bao trao cho con trẻ kèm lời chúc.
• Món Tết biểu tượng: tteokguk (떡국) và bánh chưng - mỗi món gói một quan niệm về năm mới, một bên "thêm tuổi", một bên "đất trời".
• Lòng hiếu kính: cả hai đều mở đầu năm bằng việc tưởng nhớ tổ tiên và cúi chào người lớn - giá trị Á Đông chung của hai dân tộc.

Khác biệt cũng nói lên tính cách mỗi nơi: Seollal Hàn gọn và trang nghiêm trong ba ngày, đậm nghi thức charye; Tết Việt dài và rộn ràng, ngập sắc hoa và tiếng cười. Nhưng cái lõi thì y hệt: đó là dịp người ta gác lại tất cả để về nhà, để biết ơn nguồn cội và bắt đầu lại từ một trang trắng.

Với người Việt học tiếng Hàn, Seollal là cánh cửa dễ thương nhất để bước vào văn hóa Hàn: bạn không học một phong tục xa lạ, mà nhận ra chính cái Tết của mình trong một hình hài khác. Hai bát canh, hai phong bao, hai mặt trăng - nhưng khi cả hai dân tộc cùng cúi đầu trước bàn thờ tổ tiên sáng mùng Một, có lẽ họ đang cầu nguyện những điều giống nhau đến lạ.

Học tiếng Hàn cùng bài này

• 설날 — Tết Nguyên Đán (của Hàn)
• 떡국 — canh bánh gạo
• 세배 — lễ cúi lạy chúc Tết
• 세뱃돈 — tiền mừng tuổi
• 차례 — lễ cúng tổ tiên ngày Tết
• 한복 — trang phục truyền thống Hàn

Nguồn

• Korea.net - Korean recipes: Tteokguk rice cake soup (떡국)
• VisitKorea - Celebrate the New Year with Korea's Traditional Seollal Culture
• 90 Day Korean - Korean Lunar New Year (Seollal) Traditions
• CNN - South Koreans become younger overnight after country scraps 'Korean age'
• Britannica - Tet (Vietnamese festival)